Data publikacji: 12/11/2026
Stal 304 a 316L to porównanie, od którego zaczyna się wybór materiału prawie każdej instalacji procesowej ze stali nierdzewnej. Oba gatunki są austenityczne, dobrze się spawają i nadają się do kontaktu z żywnością. Różni je przede wszystkim molibden: 316L (1.4404) zawiera go od 2,0 do 2,5%, a do 304 się go nie dodaje, dlatego 316L lepiej znosi chlorki. Niżej znajdziesz skład według EN 10088, znaczenie litery L przy spawaniu, miejsce gatunku 1.4435 w farmacji i zasady doboru stali.
Stal 304 a 316L w skrócie
Gatunek dobiera się do medium i sposobu łączenia:
- 304 (1.4301) i 304L (1.4307) są typowe dla browarów, zakładów napojów i wielu mleczarni. Dobrze znoszą mycie CIP ługiem i kwasem azotowym.
- 316L (1.4404) stosuje się przy soli w produkcie, chlorkach w wodzie, dezynfekcji chlorem i w farmacji.
- 1.4435 to odmiana 316L z większą zawartością niklu i molibdenu, często z ograniczeniem ferrytu delta.
- Gatunki z literą L mają do 0,030% węgla i po spawaniu zachowują odporność na korozję międzykrystaliczną.
Porównanie gatunków w tabeli
Skład podano według EN 10088-1, granicę plastyczności według EN 10088-2, a PRE i CPT jako wartości typowe z kart hutniczych Outokumpu. Skład konkretnej partii podaje świadectwo materiałowe.
| Cecha | 1.4301 (304) | 1.4307 (304L) | 1.4401 (316) | 1.4404 (316L) | 1.4435 (316L) |
|---|---|---|---|---|---|
| Nazwa wg EN | X5CrNi18-10 | X2CrNi18-9 | X5CrNiMo17-12-2 | X2CrNiMo17-12-2 | X2CrNiMo18-14-3 |
| Węgiel C, max | 0,07% | 0,030% | 0,07% | 0,030% | 0,030% |
| Chrom Cr | 17,5 do 19,5% | 17,5 do 19,5% | 16,5 do 18,5% | 16,5 do 18,5% | 17,0 do 19,0% |
| Nikiel Ni | 8,0 do 10,5% | 8,0 do 10,5% | 10,0 do 13,0% | 10,0 do 13,0% | 12,5 do 15,0% |
| Molibden Mo | brak | brak | 2,0 do 2,5% | 2,0 do 2,5% | 2,5 do 3,0% |
| PRE, wartość typowa | 18 | 18 | 24 | 24 | 26 |
| Krytyczna temperatura korozji wżerowej CPT w 1M NaCl, wartość typowa | poniżej 10°C | poniżej 10°C | ok. 20°C | ok. 20°C | ok. 21°C |
| Odporność na korozję międzykrystaliczną po spawaniu | nie | tak | nie | tak | tak |
| Granica plastyczności Rp0,2 min, taśma zimnowalcowana | 230 MPa | 220 MPa | 240 MPa | 240 MPa | 240 MPa |
| Typ spoiwa (elektrody otulone) | 19 9 L | 19 9 L | 19 12 3 L | 19 12 3 L | 19 12 3 L |
Molibden i odporność na chlorki
Molibden zwiększa odporność stali na korozję wżerową i szczelinową, którą w instalacjach procesowych wywołują głównie chlorki. To główny powód, dla którego zamiast 304 wybiera się 316L.
Odporność na wżery porównuje się wskaźnikiem PRE (także PREN) ze wzoru PRE = Cr + 3,3 Mo + 16 N. Dla typowych wytopów wynosi on 18 dla 304 i 24 dla 316L. Wskaźnik szereguje gatunki, ale o odporności w konkretnym medium decydują też temperatura, pH, szczeliny i stan powierzchni.
Według wytycznych Nickel Institute przy ciągłym kontakcie z wodą o obojętnym pH i temperaturze otoczenia 304 znosi do około 200 ppm chlorków, a 316 do około 1000 ppm. Wartości zakładają pasywną powierzchnię, a wyższa temperatura je obniża.
Wolny chlor ze środków dezynfekcyjnych działa silniej: przy ciągłym kontakcie w około 20°C i obojętnym pH dla 304 przyjmuje się około 2 ppm, a dla 316 około 5 ppm. Kilkuminutowa dezynfekcja roztworem do 100 ppm w temperaturze otoczenia, zakończona płukaniem, jest w przemyśle spożywczym przyjętą praktyką.
Przy chlorkach, naprężeniach rozciągających i temperaturze powyżej około 50°C obie stale są podatne na korozję naprężeniową. Molibden tego ryzyka nie usuwa, więc w takich warunkach rozważa się stal duplex.
Co oznacza litera L i dlaczego ma znaczenie przy spawaniu
Litera L (low carbon) oznacza zawartość węgla do 0,030% zamiast do 0,07%. Mniej węgla to mniejsze ryzyko korozji międzykrystalicznej przy spoinach, dlatego gatunki L wybiera się zwłaszcza do spawania grubszych elementów.
W zakresie od 550 do 850°C na granicach ziaren wydzielają się węgliki chromu, a strefa przy granicach ubożeje w chrom i traci odporność na korozję. Dzieje się tak przy spawaniu, wolnym chłodzeniu i obróbce cieplnej. Według EN 10088-2 odporność po spawaniu zachowują 1.4307, 1.4404 i 1.4435, a 1.4301 i 1.4401 tylko w stanie dostawy.
Ryzyko rośnie z grubością, więc kołnierze i dennice są bardziej narażone niż cienkościenne rury. Huty oferują też stal z podwójnym świadectwem, np. 1.4404 i 1.4401, spełniającą wymagania obu gatunków.
W sklepie przykładem gatunku L są rury mleczarskie z 304L. Rury i kształtki ASME BPE od 1/4" do 6" są z 316L, a norma zawęża dla tego gatunku zawartość siarki do przedziału od 0,005 do 0,017%, co poprawia przetop i powtarzalność spoin orbitalnych.

1.4435, czyli 316L dla farmacji
1.4435 to stal typu 316L z większą zawartością niklu (od 12,5 do 15,0%) i molibdenu (od 2,5 do 3,0%) niż 1.4404. W oznaczeniach amerykańskich oba gatunki to 316L, więc w zamówieniu podaje się numer EN.
Wyższy nikiel ogranicza powstawanie ferrytu delta. Ferryt może przemienić się w kruchą fazę sigma bogatą w chrom i molibden, a strefa wokół niej słabo opiera się korozji. Część hut oferuje 1.4435 zgodną z Basler Norm II (BN2), która dopuszcza do 0,5% ferrytu.
Odporność na wżery jest niewiele wyższa niż w 1.4404: typowy PRE wynosi 26 wobec 24, a CPT jest prawie taka sama. Przy wyborze 1.4435 liczy się więc głównie struktura z małą ilością ferrytu.
W sklepie z 1.4435 są m.in. kolana do instalacji farmaceutycznych w szeregach DIN, ISO i calowym. W połączeniach higienicznych złączki DIN 11851 są z 1.4301 i 1.4404, złącza DIN 11864 głównie z 1.4435, a Tri-Clamp ze wszystkich trzech gatunków.

Gdzie wystarczy 304, a gdzie potrzebna jest 316L
304 sprawdza się przy mediach z małą ilością chlorków i w umiarkowanej temperaturze, dlatego jest częstym materiałem rur, zbiorników i armatury w browarach, zakładach napojów i wielu mleczarniach. Po 316L sięga się przy solankach serowarskich, marynatach i sosach, przy wodzie bogatej w chlorki, dezynfekcji chlorem i w liniach farmaceutycznych.
Większość kształtek w ofercie występuje w obu gatunkach, więc złączki do wspawania dobierzesz do materiału rurociągu. Na przykład kolana spawalnicze 90° do linii spożywczych są z 1.4301, 1.4307 i 1.4404. Z 1.4301 i 1.4404 są też redukcje koncentryczne.
W armaturze jest podobnie: ręczne zawory motylkowe M&S do wspawania są z 304 albo 316L, od DN15 do DN150, z uszczelkami z EPDM, HNBR, silikonu lub FKM.
Jak dobrać gatunek stali do instalacji
Przy doborze przejdź kolejno przez te kroki:
- Sprawdź chlorki w wodzie technologicznej i płuczącej. Powyżej około 200 ppm w temperaturze otoczenia wybierz 316L, a w wyższej temperaturze już przy mniejszym stężeniu.
- Produkty z solą, solanki i marynaty prowadź w 316L.
- Ustal temperaturę pracy i mycia. Powyżej około 50°C chlorki mogą wywołać korozję naprężeniową.
- Przy stałym kontakcie z wolnym chlorem wybierz 316L, a po każdej dezynfekcji chlorem dokładnie płucz instalację.
- Do spawania grubszych elementów, np. powyżej 6 mm, wybierz gatunek L: 304L albo 316L.
- W farmacji sprawdź, czy specyfikacja nie wymaga 1.4435.
- Na częściach zwilżanych jednego obiegu trzymaj się jednego gatunku, bo element z 304 w instalacji z 316L staje się jej najsłabszym miejscem.
- Na ramy i podpory bez kontaktu z produktem zwykle wystarcza 304. Kształtowniki, płaskowniki i pręty znajdziesz w kategorii z rurami i materiałem konstrukcyjnym.
Jakie dane podać w zapytaniu ofertowym
Żeby wycena od razu dotyczyła właściwego materiału, podaj w zapytaniu:
- numer gatunku wg EN, np. 1.4404 albo 1.4435, bo oznaczenie 316L obejmuje oba;
- medium, zawartość chlorków, temperaturę pracy i mycia oraz środki myjące;
- szereg rur i wymiary, np. DIN, ISO albo calowe wg ASME BPE;
- chropowatość powierzchni wewnętrznej;
- dokumenty, np. świadectwo 3.1 wg EN 10204 z numerem wytopu;
- wymagania dodatkowe, np. podwójne świadectwo 1.4404 i 1.4401 albo zgodność z Basler Norm II.
Pytania i odpowiedzi
Co oznacza litera L w stali 316L?
L pochodzi od angielskiego low carbon i oznacza niską zawartość węgla, do 0,030% według EN 10088. Ogranicza to wydzielanie węglików chromu przy spawaniu, więc spoina i strefa wokół niej zachowują odporność na korozję międzykrystaliczną. Zakres chromu, niklu i molibdenu jest taki sam jak w 316.
Czy stal 304 to kwasówka?
Nazwy „nierdzewna” i „kwasoodporna” są zwyczajowe i nie wskazują gatunku. Według dawnej normy PN do kwasoodpornych, potocznie kwasówek, zaliczano stale chromowo-niklowe, w tym odpowiednik 304, choć dziś część handlowców nazywa tak tylko 316 i 316L. W zamówieniu podawaj więc numer gatunku, np. 1.4301 albo 1.4404.
Jak odróżnić stal 304 od 316?
Magnes nie pomoże, bo obie stale są austenityczne i w stanie wyżarzonym niemagnetyczne, a po obróbce na zimno obie mogą lekko przyciągać magnes. Różnicę pokazuje molibden, który zmierzy przenośny analizator XRF albo wykryje test chemiczny. Przy zakupie podstawą jest świadectwo 3.1 z numerem wytopu.
Czy stal nierdzewna 304 nadaje się do kontaktu z żywnością?
Tak. Gatunki 1.4301 i 1.4307 są powszechnie stosowane na zbiorniki, rury i armaturę w browarach, mleczarniach i zakładach napojów. Jak każdy materiał do kontaktu z żywnością muszą spełniać wymagania rozporządzenia (WE) nr 1935/2004. Na 316L przechodzi się, gdy produkt lub środki myjące zawierają dużo soli albo chloru.